Zmęczenie, trudności z oddychaniem, depresja: pewne dolegliwości zdrowotne mogą wystąpić nawet po przebyciu infekcji COVID-19. Coraz wyraźniej widać, jak wiele osób cierpi na Long COVID. Obecnie brakuje wiedzy na temat tego, jak zapobiegać tym długoterminowym skutkom, ponieważ dostępne dane są niewystarczające – co ma konsekwencje dla społeczeństwa i gospodarki. Poznaj najważniejsze informacje na ten temat tutaj.
Choroba po infekcji
Long COVID: sytuacja, w której infekcja SARS-CoV-2 została pokonana, ale objawy utrzymują się przez ponad 4 tygodnie. Jeśli dolegliwości nie ustąpiły nawet po ponad 12 tygodniach, mówi się o zespole post-COVID (PCS). Dotyczy to również przypadków, w których objawy powracają po tym okresie i utrzymują się przez co najmniej dwa miesiące, wyjaśnia format MDR brisant.
Jakie są objawy Long COVID?
Dolegliwości mogą być różne – fizyczne lub psychiczne – i mogą ograniczać codzienne funkcjonowanie oraz jakość życia osób dotkniętych chorobą. Według Instytutu Roberta Kocha (RKI) następujące objawy mogą występować w różnych konfiguracjach, o różnym nasileniu i czasie trwania:
- Zmęczenie, wyczerpanie i ograniczona tolerancja na wysiłek (tzw. fatigue),
- Duszności,
- Problemy z koncentracją i pamięcią (tzw. „mgła mózgowa”),
- Zaburzenia snu,
- Osłabienie mięśni i ból,
- Problemy psychiczne, takie jak obniżony nastrój i objawy lękowe,
- a także utrata węchu i smaku
„U niektórych osób w wyniku infekcji SARS-CoV-2 rozwija się zespół objawów przypominający zespół przewlekłego zmęczenia (mialgiczne zapalenie mózgu i rdzenia/zespół przewlekłego zmęczenia, ME/CFS)”, podaje RKI. Choć przyczyny nie są jeszcze jasne, ważną rolę odgrywa odpowiedź immunologiczna po infekcji wirusowej.
W kontekście Long COVID mogą wystąpić również powikłania narządowe. Należą do nich:
- Pogorszenie czynności płuc,
- Ograniczenia czynności nerek,
- Choroby układu krążenia (np. zapalenie mięśnia sercowego, zawał serca, udar i zakrzepica) oraz
- Cukrzyca
Dodatkowo, istniejące wcześniej choroby współistniejące mogą ulec pogorszeniu z powodu Long COVID, jak stwierdzono w niemieckich wytycznych S1 dotyczących post-COVID/Long-COVID opracowanych przez Stowarzyszenie Naukowych Towarzystw Medycznych (AWMF).
Jakie są przyczyny?
Przyczyny Long COVID nie zostały jeszcze wyjaśnione, ale istnieją pierwsze ustalenia. RKI wyjaśnia, że istnieją „dowody na to, że w rozwoju długoterminowych skutków zdrowotnych biorą udział przewlekłe stany zapalne i niedrożność małych naczyń (mikrozakrzepy), aktywacja wirusa Epsteina-Barra oraz procesy autoimmunologiczne”.
Badania pozostają kluczowe dla uzyskania lepszych spostrzeżeń i opcji leczenia. Obecnie, według RKI, dostępne dane są zbyt ograniczone.
Częstotliwość występowania Long COVID nie może być zatem jeszcze wiarygodnie oszacowana. Różne badania dostarczają różnych szacunków. Według przeglądu 23 opracowań zbiorczych i 102 oryginalnych artykułów, odsetek Long COVID w badaniach z udziałem dorosłych bez hospitalizacji wahał się od 7,5% do 41%, jak podsumowuje RKI.
„W przypadku dorosłych, którzy musieli być hospitalizowani z powodu COVID-19, 37,6% zgłosiło długoterminowe skutki zdrowotne. Ponadto istnieją wstępne dowody na to, że częstotliwość występowania długoterminowych skutków zdrowotnych może się różnić w zależności od wariantu wirusa”, podaje RKI.
Znane są już jednak niektóre czynniki wpływające na Long COVID. Według RKI ryzyko długoterminowych konsekwencji wzrasta wraz z ciężkością choroby. Choroby współistniejące również zwiększają ryzyko Long COVID. Ponadto przegląd wskazuje, że ryzyko Long COVID rośnie szczególnie silnie, jeśli występuje np. wysokie miano wirusa lub cukrzyca.
Kobiety i dziewczęta są również częściej dotknięte chorobą. Wśród dorosłych częściej chorują osoby młode i w średnim wieku. Dotyka to również nastolatków częściej niż małe dzieci. Według badania przeprowadzonego przez brytyjski rząd, osoby pracujące w służbie zdrowia oraz w regionach o gorszej sytuacji społecznej są szczególnie często dotknięte Long COVID.
Badania nad Long COVID i powiązanymi metodami leczenia są prowadzone na całym świecie, w tym w zakresie leczenia Long COVID za pomocą leków. Odpowiedzialnymi za to organami w Niemczech są Federalny Instytut Leków i Wyrobów Medycznych (BfArM) lub Instytut Paula Ehrlicha (PEI), według Federalnego Centrum Edukacji Zdrowotnej (BZgA).
Jakie są dostępne opcje leczenia?
Ze względu na brak badań, nie ma jeszcze leczenia, które usuwałoby przyczynę Long COVID. Leczenie samych długoterminowych skutków zależy od rodzaju poszczególnych problemów zdrowotnych. Leczenie zapewniają lekarze pierwszego kontaktu i specjaliści. Według BZgA, w przypadku Long COVID pomocne mogą być różne środki:
- Regularne badania kontrolne
- Fizjoterapia (np. fizjoterapia ruchowa, terapia oddechowa)
- Terapia ruchowa (np. trening siłowy lub wytrzymałościowy)
- Ergoterapia (np. trening tolerancji wysiłku lub trening poznawczy)
- Logopedia (np. terapia mowy lub połykania)
- Psychoterapia
- Podawanie określonych leków
„Zdecydowana większość pacjentów po COVID korzysta z ostrożnie dawkowanego treningu wytrzymałościowego i terapii ruchowej”, mówi Volker Köllner, dyrektor medyczny Centrum Rehabilitacji Seehof w Teltow, dla formatu brisant. Kluczowe są w tym zalecenia Niemieckiego Towarzystwa Pneumonologii i Medycyny Oddechowej, które wydało wytyczne dotyczące leczenia pacjentów z Long COVID.
Jakie są konsekwencje dla gospodarki, systemu opieki zdrowotnej i społeczeństwa?
„Badania naukowe pokazują, że musimy poważnie traktować i lepiej rozumieć nie tylko ostre skutki infekcji SARS-CoV-2, ale także długoterminowe skutki zdrowotne infekcji. Tylko wtedy będziemy mogli wspierać osoby z długoterminowymi problemami zdrowotnymi zgodnie z ich potrzebami oraz lepiej przygotować nasz system opieki zdrowotnej i społeczeństwo jako całość na przyszłe kryzysy”, ostrzega RKI.
Objawy związane z Long COVID mogą powodować poważne upośledzenia. To z kolei może prowadzić do trwałych niepełnosprawności w wykonywaniu codziennych czynności, a także utraty jakości życia i uczestnictwa w życiu społecznym, podaje RKI.
Konsekwencje Long COVID dotykają zatem nie tylko samych chorych, ale także społeczeństwo, gospodarkę i system opieki zdrowotnej. W zależności od nasilenia objawów może dojść do niezdolności do pracy lub absencji chorobowych oraz konieczności podjęcia leczenia. Przykładami są terapie lub środki rehabilitacyjne. Wyniki badań w tym obszarze nie są jednak jeszcze ostateczne ani kompleksowe. Ponadto „długoterminowe skutki zdrowotne mogą uzasadniać korzystanie z systemu opieki zdrowotnej lub niezdolność do pracy, nawet jeśli nie są one rozpoznane i udokumentowane jako stan post-COVID-19”, wskazuje RKI.
Osoby dotknięte chorobą przebywają czasem na zwolnieniu lekarskim od tygodni do miesięcy. W badaniu Jacoba i in. (2021) przeanalizowano dane z opieki ambulatoryjnej. Stwierdzono, że 5,8% dorosłych z diagnozą COVID-19 nadal przebywało na zwolnieniu lekarskim co najmniej 4 tygodnie po diagnozie. RKI odwołuje się również do informacji Niemieckiego Ustawowego Ubezpieczenia Wypadkowego (DGUV). Według nich, choroby zawodowe związane z COVID-19 zostały już uznane u 195 739 osób (stan na 30.06.2022).
Według niemieckiego badania kohortowego Günstera i in. (2021), hospitalizowani pacjenci z COVID-19 mają 180-dniowy wskaźnik śmiertelności na poziomie 30% i wskaźnik ponownych hospitalizacji na poziomie 27%.
Jakie są najnowsze wyniki badań?
Niektóre niedawne wyniki badań sugerują, że Long COVID uszkadza ludzki mózg:
Badanie MRI w Delhi (Indie)
Naukowcy z Indyjskiego Instytutu Technologii zbadali rezonanse magnetyczne 46 pacjentów z Long COVID i 30 zdrowych osób z grupy kontrolnej. Informuje o tym Spektrum der Wissenschaft. Badali je pod kątem tzw. podatności magnetycznej. Określa ona, jak silnie określone substancje, takie jak krew i materiały, mogą być wyświetlane w polu magnetycznym. Pozwala to na identyfikację niektórych chorób neurologicznych, w tym mikrowylewów, guzów mózgu i udarów.
Najczęstszymi objawami u pacjentów w badanej próbie były zmęczenie, zaburzenia snu, deficyty uwagi i problemy z pamięcią. Wynik: w porównaniu ze zdrowymi osobami, pacjenci z Long COVID mieli znacznie wyższe wartości podatności w płacie czołowym i pniu mózgu.
„Te obszary mózgu są powiązane ze zmęczeniem, bezsennością, lękiem, depresją, bólami głowy i problemami poznawczymi”, mówi Sapna S. Mishra, współautorka i doktorantka z Indyjskiego Instytutu Technologii w Delhi, dla Spektrum der Wissenschaft. Dotknięte są również inne regiony, takie jak prawy brzuszny obszar międzymózgowia w pniu mózgu. Koordynuje on między innymi hormony odpowiedzialne za przesyłanie sygnałów czuciowych i ruchowych oraz rytm okołodobowy (cykl snu i czuwania).
Ogólnie rzecz biorąc, badanie wskazuje na poważne długoterminowe powikłania koronawirusa, miesiące po wyzdrowieniu. Wyniki pochodziły jednak tylko z krótkiego przedziału czasowego i potrzebne są dalsze badania długoterminowe.
Badanie leków w Szwajcarii
Dwa szwajcarskie badania sprawdzają obecnie, czy leki stosowane w leczeniu stwardnienia rozsianego mogą złagodzić objawy Long COVID. Miałoby to jednak dotyczyć tylko objawów poznawczych, takich jak problemy z koncentracją, pamięcią i myśleniem, jak wyjaśnia Szwajcarskie Radio i Telewizja (SRF).
W ramach badania lekowego prowadzonego przez neurobiologa Dominique de Quervain z Uniwersyteckich Klinik Psychiatrycznych w Bazylei, sprawdzane jest, czy lek fampridyna może pomóc w leczeniu objawów Long COVID. Fampridyna jest zatwierdzona do leczenia stwardnienia rozsianego (SM).
Badanie opiera się na założeniu, że poznawcze objawy Long COVID mogą wynikać ze zmniejszonego przewodnictwa nerwowego w mózgu, jak podano w SRF. Do przewodnictwa nerwowego komórki nerwowe potrzebują potasu, którego ucieczkę powstrzymuje osłonka mielinowa wokół komórek. Na podstawie obserwacji u myszy podejrzewa się, że osłonka mielinowa może ulec uszkodzeniu po infekcjach COVID. W rezultacie komórki nerwowe traciłyby potas, a impulsy byłyby słabo przekazywane lub w ogóle nie byłyby przekazywane.
To tutaj ma zostać wykorzystana fampridyna. Substancja czynna blokuje kanały potasowe w komórkach nerwowych. Zapobiega to utracie potasu. W badaniach na zwierzętach wykazano, że dzięki temu impulsy elektryczne mogą być lepiej przekazywane. Jest to jednak tylko leczenie objawowe, podczas gdy leczenie przyczynowe wymagałoby dalszych badań. Podkreśla to de Quervain w rozmowie z SRF.
Choroba Alzheimera z Long COVID
Według informacji z Cologne Gazette, badacz chorób zakaźnych prof. dr Martin Korte ostrzega przed nową falą choroby Alzheimera jako konsekwencją Long COVID. W badaniach wykazano, że „mózgi cierpiące na Long COVID i mgłę mózgową z trudnościami z pamięcią i koncentracją zestarzały się o 10 do 20 lat”, powiedział Korte. Ponadto liczba „nowych komórek nerwowych, które powstają w obszarze mózgu ważnym dla pamięci, takim jak hipokamp”, zmniejsza się znacznie bardziej znacząco u pacjentów z Long COVID.
Uważa on Long COVID za bardzo poważny, ponieważ „procesy zapalne w mózgu są również czynnikiem ryzyka choroby Alzheimera i innych chorób neurodegeneracyjnych”. Do leczenia potrzebne są nowe klasy leków – przeciwko Long COVID i chorobie Alzheimera. Ryzyka nie należy lekceważyć, podkreśla Korte. Jeśli zignorujemy Long COVID, „zintensyfikujemy już silną falę Alzheimera, która czeka nas za 10 do 20 lat”.
Nowe dowody na przyczynę zespołu wyczerpania
Zespół badawczy z Joint Metabolome Facility na Uniwersytecie w Wiedniu i Uniwersytecie Medycznym w Wiedniu znalazł nowe dowody na temat zespołu wyczerpania związanego z Long COVID. Według Hospital & Management, to nie nadmierne reakcje zapalne, ale substancje przeciwzapalne są odpowiedzialne za objawy. Substancje te obejmują na przykład hypaforynę, której poziom był podwyższony u badanych pacjentów z Long COVID. „Wiadomo, że hypaforyna może spontanicznie wywoływać sen u zwierząt, co sugeruje bezpośredni związek z zespołem wyczerpania”, pisze K&M.
Choć istnieją już dalsze dowody na temat Long COVID, a konkretnie zespołu wyczerpania, nadal potrzebne są dalsze badania.
Jak zapobiegać Long COVID?
Jak wspomniano, obecnie istnieje niewiele informacji na temat zapobiegania Long COVID. Jedną z najlepszych opcji jest unikanie infekcji poprzez znane środki zapobiegawcze (zasady AHA+L). Ponadto, według RKI, istnieją dowody na to, że „pełne szczepienie przeciwko SARS-CoV-2 nie tylko chroni przed ciężkim przebiegiem COVID-19, ale może również zmniejszyć częstotliwość i nasilenie objawów Long COVID po przełamaniu odporności”.
Jednak regularne testowanie na COVID-19, które może zapobiegać infekcjom, pozostaje w tym kontekście ważne. W parahealth te testy antygenowe są dostępne tanio i szybko.
Polecane produkty
Zostaw komentarz
Wszystkie komentarze są moderowane przed opublikowaniem.
Ta strona jest chroniona przez hCaptcha i obowiązują na niej Polityka prywatności i Warunki korzystania z usługi serwisu hCaptcha.